Fri10202017

Last update06:26:30 PM GMT

Font Size

Profile

Menu Style

Cpanel

Dirinu ndğaşe sift̆erci, Servet dayi

  • PDF

‘Toli gomǯis sift̆eri bžiri. Ma ham dulya baba-şǩimişe deviguri-don.’ ya miǯu. Ma-ti zat̆i sift̆eri mis vuǩitxare ya do hiçi va govigori. En imt̆i na gomaşinu yoxot̆u Servet dayi. Him sade sifterci xvala var on, şairi-ti on. Ar Ağustozi ndğas, sift̆eri oras ma vuǩit̆xi, himuk miǯu. Sira sift̆eri şiiri ozit̆us moxt̆us tolepe mapşu.

‘Sift̆eri dulya mşǩomu st̆eri on, a komegoxedu-yi va megaşǩums’

‘Toli gomǯis sift̆eri bžiri. Ma ham dulya baba-şǩimişe deviguri-don.’ ya miǯu. Ma-ti zat̆i sift̆eri mis vuǩitxare ya do hiçi va govigori. En imt̆i na gomaşinu yoxot̆u Servet dayi. Him sade sifterci xvala var on, şairi-ti on. Ar Ağustozi ndğas, sift̆eri oras ma vuǩit̆xi, himuk miǯu. Sira sift̆eri şiiri ozit̆us moxt̆us tolepe mapşu.

Goyşaşu do ‘Mo ibgar’ ya miǯu. Hindos, ‘Sift̆eri ma-ti opşa malimben do heşeni.’ ma vuǯvi.

Servet dayi, Lazepeşeni sifteri oç̌opu nam soyi dulyan? Haǩu mo alimberan?
Sifteri, p̌ap̌upe-şǩunişe huşayi na mulun a oropan. Ar çari mayanene ya do na iyen duyla var on. Sifteri dulya şeni enimt̆i ciceğeni/gaç̌a diç̌is. Himuşeti oği laǩot̆i ya ti mǩoli ç̌opare do ragi/ǩapani cundgare. Ǩinçik ragis laǩot̆i pşoǩamere ya do naxolasis eǩnamu cinǩolen do oyç̌open. Him ǩinçi evela bigas xorǯi

cevoǩoramt do cevoginamt. Ar xaft̆a şuǩale meşinite toli komovut̆ambamt, Tudendo gonǯeri ayen. Biga xvala žirems. Ar da sift̆eri mulut̆ayşa ciceğenik va žiras. Kožiruyi koǩoǯiben, koǩoǯbuyi-ti sift̆eri imt̆en, va gaç̌open. Ciceğeni xažir ort̆as tenta dulya komoǩoviç̌amt. Ndağis, sift̆eri na golulun svalepes (sirt̆epes,

ndaği eteğepes) pavrolonyari arapete ǯulu ar tenta devikumt. Hik meşǩabxedut do artuk sift̆eru pçumt.

Sift̆eris ar gza uğun-i? Lazonaşe mundes golulun?
Sift̆eri Mart̆is mçxvapa svaşe moyǯen do serinepetere mulun. Ekvatorepeşe haşo gza eç̌opay. Ǩişi hik golut̆oçams. Mart̆is ogvace oxinapu do monta cexunu şeni Ǩaçǩarepeşi ǩupalapetere, Rusyatere mulun. Himinepes monta kocoxunuǩo opşa mçxvapa na on şeni makvalepe oyaç̌vaset̆u, kuşǩun. Hak monta kocoxunas şuǩule ǩişitere montalepe-muşi-ti eǩipinams do goyten. Sade sift̆eri var on-na ulun. Ort̆iç̌i, malağude st̆eri ǩinçepe-ti uluran. Ağust̆ozi ceç̌apuris monta ayen. Gverdepes dogurams do cojulinams. Şǩu himus vuyondramt oç̌opinu şeni. Golulut̆aşa ndaği ǩoǯomtumepes ižiren svalepes na p̌it tentapes cevuxedut do ciceğeni vubiramt. Ciceğeni opşa mendraşe (5-10 km) ažiren sift̆eris. P̌ç̌opare ya do ceç̌ordas do moxt̆asis sindomis konat̆vaʒen. Hindos pç̌opamt do togamaviyonamt. Ar ham soyi on, ar da boda cevobamt.

Bodas muç̌e dololams?
Sift̆eri golulut̆ayşa na cexedasere ceǯulva ncalepes boda kocevobamt. Him svalepe-ti sift̆ercipes ǩuşǩuran. Sift̆eri, aras na celaxedun st̆eri mulun do boda na cobun ncaşi aras kocelaxedun. Boda raxna mosa st̆eri ažiren, va şinems. Ham muya’n gamap̌ç̌irda do golaft̆are afiçiren ama niǩoren. Hindos vulut̆ do kogamaviyonamt. Boda ǩat̆a ndğa movigoramt. Kodololas do ar ndğa şuǩu dosǩudasis doğurun.

Sift̆eri bodaşe ya ti sindomişe muç̌e oçiletinamt?
Himuti sanat on. Acami ǩoçis kodoǩaçiǩo şuri keyuç̌opaset̆u. Kodololuyu kogamavulut, let̆as patxalams. Him ǩap̌ulaşe vuktamt vuktamt do kocevoç̌opiti pence va caçen. Yevaş yevaşi govuǯamt. Eni ceriti p̌aç̌apeşe vaǩnet. Dololu t̆arafişe gamaninkta do eç̌opare.

Kogamiyonit-i muya ikumt?
Mop̌ǯopxamt. Msǩva belbaği kocevudumt. Ǩuçxes meşinişe ç̌axç̌iri, ǩudelis do p̌aç̌as ç̌inglaği komevuǩoramt. Uǩaye oxorişe mendeviyonamt do ǩarbas celaxunu cevoginamt. Ağani ç̌operi opşa mt̆uri na iyen şeni oşǩomales cagasya do enimt̆i taze makvali vucibamt. Xorǯi menʒxaǩeri na imxos şeni makvalis-ti nonʒxaǩams do cişǩums. Hişo hişote ǩoçis kocagen. Sift̆eri ç̌opasis boyine ǩarbas vati noǩora. Hindos ǩoçis vacagen. Xepes celixunare. Murt̆asis ǩoçik memoǯes ya do imt̆en mendraşa.

En oği makvali mo çamt?
Makvalis va ç̌eǩužun, xorǯi-ti içen ama evelis taze xorǯişe makvali daha ǩolayi ižiret̆u. Oxorepes korme iʒadet̆u. Sift̆eris muya na çare taze ort̆asere. Bayat̆i va içen. Heşeni taze, uncumeli makvali pçamt. Bere st̆eri oʒadu diç̌is. Sift̆eri dulya zat̆i alimben ǩoçik ikums.

Sift̆erişi nam çeşit̆epe on? Muç̌e gamiǩaten?
Sift̆eri yazi-muşişe içininen. Tomalepe-muşi rengi, conksi-muşi yazipe, tolepe, doxunu-muşi… İris ar yoxo uğun. Uça, mç̌ita, sari sift̆eri iyen. Ar-ti kçe sift̆eri on, him İsp̌irişe na gololun şeni ‘İsp̌iri’ uǯomeran. Haşo pexi va moyulun. Sift̆erepe gisvara:

Uça: Tomalepe uça ayen.

Uça Çam Ǩizili: Msva tudepe elamç̌itaneri ayen, haşo xomineri çami rengi on ya him soyi.

Uça Ǩara: Ǩap̌ula uça ayen, dolayonape, ceyonape-muşi. Haşo ayǩuri yazi uğun.

Boz Ǩizili: Eni vorsi sift̆erepeşi on.

Mçita Ǩizili : Ali et̆rafepe, conksi jileni t̆arafepe iri mç̌ita ayen. Ǩap̌ula cemç̌itaneri ayen. Golape-muşi, ǩudeli tudeni tomalepe-muşi xolo mç̌ita ayen.

Mçita Ǩara: Ǩap̌ula ar mʒiǩa mç̌ita, bordoşe golikten st̆eri, ǩot̆ulape mç̌ita ayen.

Beyaz Boz Ǩizili: Ǩap̌ula uça, ali dolayonape do dudişi et̆rafepe kçe ayen. T̆ǩvareçi tulbenti doloǩorun, nuǩu tude kçe ayen. Conksi do ǩanat başepeti hişo. Noǯerasis uça-muşi uça, kçe-muşi kçe. Sift̆erişi eni menşuri ham on.

Boz Ǩara: Çeşit̆li toma ayen. Çel Ǩara-ti uǯomeran.

Haǩiki Sari: Tomalepe-muşişi fazlamu sari iyen. Yazipe-muşi-ti opşa msǩva ayen.

Açik Sari: Daha mʒiǩa sari iyen. Rengimu açiği iyen. Ǩap̌ula zift̆i st̆eri uça ayasere, conksimu do ceyonape-muşi sari, hep̌t̆en mç̌ita var.

Eni menşuri nam on? Sift̆erişi xasi muç̌e içinemt?
Eni menşuri na on haǩiǩi sari sift̆eri on ama ham cinsi fazla var ižiren. Himuti muya şeni? Sift̆erişi vorsi-muşi tuylexi p̌atere ya do şinaxuman, va naşǩuman. Sift̆irciluği na ikumanpek sari sift̆eri va omt̆inaman. Heşeni daha mʒiǩa ižiren. Uçape peği mitik va şinaxums. İrik sari sift̆eris uktaman. Sift̆erişi vorsik mesela 50 met̆roşe ǩinçi voǯiras çendi moxt̆asere, ma ncaşe va eft̆a. Sift̆erciluği vorsi sift̆erite iyen. Bazi iyençi hiçi va cagen. Sift̆erişi xasi siftercik a ʒadasis içinems Hus a deliǩanlik a bozomota ʒadasis muç̌e boyi-muşis, msǩvanobas, axlaǩimuş ʒadums. Sift̆eri-ti hişon. Sift̆eri zat̆i dişi on, erçeği-muşis mumuliǯa uǯomeran.

Ar da hept̆en kçe sift̆eri iyen ya it̆uran…
Him opşa çetini. İspir beyazi uǯomeran. Sift̆erişi eni vorsi gololva gza İsp̌ir on. Ar da Ǩaçǩarişi do Ç̌oroxişi elayonas cimontanams. Hik yemi opşan. Sift̆erişeni zat̆i Map̌avre, Atina, Viǯe, Arhave, Xop̌e do Borçxas cixunen.

Sift̆eri nʒas jumt̆ayşa muç̌e içinemt, arti ǩinçepeşǩala movar oǩogant̆aleran?
Sift̆eri oçinu tecrubete iyen. Ǩanadi cenişliğu-muşişe, ceçamu-muşişe, morderobaşe viçinemt. Sift̆erciluği na ikums ǩoçik nakele noǯerasere noǯeras içinems. Sift̆ri oras mcace, mavramat̆e, anç̌e, mekot̆oni-ti jums.

Sift̆eri ora na it̆uran mundes coç̌ams, mundes içoden?
Lazonas sift̆eri ora Ağustozis (Mariaşina) coç̌ams Ekimis (T̆axva) içoden. Ǩasimis nuntxinams.

Si munderaşe beri sift̆eri dulya ikum? Muç̌ete coç̌i?
Ma berenobaşe, 5-6 ǯaneri vort̆işe beri ham dulya vikum. Baba-şǩimi sift̆eris opşa xaşlağ ort̆u. Toli gomǯişe beri oxori-şǩuni çoşes boyine sift̆eri meǩoreri iyet̆u. Ham dulya zat̆i babaşe bereşe golulun, mesleği st̆eri. Berepek enimt̆i laǩot̆i oç̌opute coç̌aman. Urženi oǯiluşe movulut̆uǩotşa a sift̆eri kepç̌opamt̆it, mut̆amt̆u baba-şǩimik. Ubape mapşet̆es. Hindos ort̆iç̌i opşat̆u. Sift̆eri aci iyasis ort̆iç̌i ç̌opams. Heşeni aci naşǩvare. Hindos tolis muti va ažiren. Ar da boyine ǩarbas celaxuneri va naşǩva, xepes goyonareçi cagas.

A çoyis iri sift̆erci va iyet̆es xoşi?
Var var. Deyelum 100 xaneluği çoyis ʒ-5 tane sift̆erci iyet̆u. Ham mşǩomu st̆eri a mutxa’n. Komegoxedu-yi va megaşǩums.

Naǩu coginare cogini sift̆erik sahibi-muşi içinems-i?
Var iyen-i? İçinems-ti iyen. Ma miyonut̆u a vaǩit̆is. Mujgani cožut̆u. 5-6 ǯana pʒadidort̆u. Mujgan ya do vuyoxiǩosis noǩorun svaşe ǩiǩiǩiǩi ya miyamt̆u. Ar-ti dayi-şǩimis uyonurt̆u, naşǩumt̆u svaşe ‘Yirtici’ ya do uyoxuǩos xanç̌ali-muşişe koculut̆u.

Bazi imt̆en sifteri, konist̆iǩen. Hindos muya ikumt? Ncaşe eyulut do ciyonamt-i?
Moro. Ǩarşi sitrt̆işe ar ndğas jur defa na meyemilvapun komşun. Ar fori-ti mamt̆u do T̆alvatişe ceviyoni, dunya para mepçi do. Ncaşe ext̆uǩo-ti sift̆eri ncaşi t̆it̆ilis va cexedun. Yukseği aras na cexedun sift̆eri zat̆i maǩp̌uli var on. Him naşǩvare zat̆i. Oşǩendani arapes dimpulen. Vorsi sift̆eri kocoginiyi ubas na delegižun ort̆iç̌işe ar tane kogamiğa do kodoǩanare. Hindos žiras bile koduǩap̌ams. Xasi sift̆eri him on işte, dogureri.

Sift̆eri gamt̆eǩes başǩapek ç̌opumt̆esi, ya ti bodaşe gamagiyonamt̆es-i?
Moro. Megixiraman oç̌opuman do va giǯomeran. Eee hinis-ti alimberan da. Çoği yeni yetmeperan, koguǩoraman do mendiyonaman.

Ar mevsimis naǩu sift̆eri gaç̌pen?
Cuxedur svas ʒadums ama ma aşi taneşa pç̌opum, boda-muşite. Zat̆i muhimi na on opşa oç̌opu var on, vorsimu oç̌opu on.

A sift̆eri naǩu ǯana nuxondun p̌iya?
Vorsi koʒadiyi 6-7 ǯanaşa nuxondun. Himus ‘tuylexi’ uǯomeran. A ǩişi mevoǩoramt, toma goyxums. Mayisis ǩafesis komolavoxunamt. ǯari-muşi, xorǯi-muşi komepçamt. A mʒiǩa let̆a, a mʒiǩa ǩumi devuyamt, imbonams. Hikele gamiyonas ağani ç̌operi st̆eri iyen. Bazitik çendik goyxums, himus ‘hava tuylexi’ uǯomeran.

Ort̆iç̌is nam vaǩit̆is mut̆amt?
Ort̆iç̌i orati sift̆eri şǩala ar on. Evelis kurmi xaşǩumt̆eyşeni ort̆iç̌i opşa iyet̆u. Ar da divi st̆eri ort̆es. Ort̆iç̌i, na on svaşe ar murunʒxi kvažiruyi moyselen. Ǩulağozepe uyonun, himuk ‘ǩuğu ǩuğu’ ya do uyoxams. Ort̆iç̌i şeni layç̌i giyonut̆asere, himuk moselams. Sift̆eri mevaşǩumt hindos, ulun yerine oç̌opams. Himuk xoşi sǩanişeni va ç̌opams. Dudi-muşişeni da ama menduyonam. Bazi ort̆iç̌i dudi oçam.

Sift̆erciluği ğurate na içoden ar avi var on. İri şuriteran. Ar teği ort̆iç̌i on na ğurun. Şurite ǩinçepe muya ikumt uǩaye?
Ho. Enimt̆i laǩoti op̌ç̌opamt. Himute ciceğeni, ciceğenite sift̆eri, sift̆erite ort̆iç̌i. Ham sipor on esasta. Ar da oropa da. Ciceğenis toli cevuşǩoramt do vomt̆inamt. Mevaşǩvatis enimt̆i ncas kocelaxediun a goyşaşen, uǩaye bobola oǩorobu kocoç̌ams. Himus artuk ‘şira’ uǯomeran. Moxt̆asere ǯanas xolo monta pç̌opumt.

Vorsi sift̆erişi sahibik xes celixunams do eyimxuzinams-i?
Moro. Evelis t̆abanca eliʒonamt̆es. Hus sift̆eri da.

Soğuni a mutxa giǩitxare ama doğru mu miǯvare. Sift̆eri opşa galimbeni, Ruǩiye abula-şǩimi-yi?
Huşa beçi sift̆eri ama hus Ruǩiye abula da. Badi deviyit aşǩva. Ama Ruǩiye abula-sǩani-ti zat̆i sift̆eri st̆eri on, ali tudenǩale kçe. Bazi miǩitxams, sift̆eri opşa galimbeni mayi deyi. Hiǩu uʒadapunçi p̌ç̌opumt̆i sift̆erepe. Himus-ti alimben da, kocagu şǩimaşǩala.

Sift̆eri olimbera muç̌e iyen? A miǯviǩo…

Sift̆eri olimbera! İşǩini hus:


Ben sana aşığım…
Her Ağustos yollarını gözledim
Sevgililer gibi seni özledim
Akşam sabah bodaları düzledim
Ben sana aşığım kara atmacam

Senin için dağları mesken tuttum
Seni gördüm, işi gücü unuttum
Bodama ki düştün, sen hapı yuttun
Ben sana aşığım sarı atmacam

Görür görmez hemen sana el attım
Belbağı, boynuna üç düğüm attım
İki ayağına bir çift zil taktım
Ben sana aşığım kara atmacam

İki gün içinde bana alıştın
Boş ǩarbama gelin gibi yakıştın
Hiç nazlanma, sen de bana aşıktın
Ben sana aşığım güzel atmacam

Boz kızıldır atmacanın kralı
Avını parçalar, bırakmaz yaralı
Sen bize alıştın, oldun buralı
Ben sana aşığım kara atmacam

Burnun eğri, İnönü’ye benzersin
Avcıların hayalinde gezersin
Hiçbir kuşa asla boyun eğmezsin
Ben sana aşığım güzel atmacam

Servet Yıldız – Ağustos 2009


Roportaji. Filiz Acar

Helimişi XASANİ

Helimisi
Lazcanın Evrensel Şairi

Coxope

Coxope
Çocuklara Lazca İsim

93 Harbi

93 Harbi
Muhacir Lazlar

Arkeopolis

Arkeopolis
Lazika'nın Başşehri

Lazca Açıköğretim

Lazca Açıköğretim
Açıköğretim Başlıyor