Wed06282017

Last update06:26:30 PM GMT

Font Size

Profile

Menu Style

Cpanel

Fırtınalı bir hayat: Helimişi Xasani

  • PDF

Hasan Helimişi, 69 yıllık yaşamını Laz kültürünün, Laz dilinin derinliklerinde gezinerek geçiren çok yönlü bir sanatçıdır. O’nun Lazlar için önemi sadece ressamlığı, yazarlığı, müzisyenliği, şairliği değil, tüm varlığına ve eserlerine nüfus eden kültür sevdasında, Laz kültürüne ilişkin ortaya koyduğu her şeyi ruhla, yürekle, sevdayla yapması ve geleceğe bu sevdayı miras bırakmasındandır. O kendi ifadesiyle Lazca şiirlerinde “Helimişi Xasani”, Türkçe şiirlerinde ise “Sassız Aşıktır.”

Hasan Helimişi’yi anlayabilmek için O’nun yaşadığı dönemin koşullarını doğru değerlendirmekle mümkün olabilir. Herşeyden evvel, Helimişi bugün içinde bulunduğumuz sosyal, kültürel, politik, ekonomik atmosferden tamamen farklı bir dünyada; Soğuk savaş döneminde yaşamıştır. O’nun kendi felsefesine göre yaşama isteği ve bunu pratiğe geçirme iradesi kesinlikle takdire değerdir. Düşündüğü gibi yaşamış, inandığı değerlerden asla ödün vermemiş ve bundan dolayı akıl almaz bedeller ödemiş bir asidir Helimişi.
Eserlerinde Lazların yaşam biçimini toplumcu bir bakış açısıyla işlemiştir. Çalışmaları amatör bir ruhla ve imkansızlıklar içinde yapılmış ancak sanatsal değeri yüksek eserlerdir. Şiirlerinde, yağlı boya tablolarında, roman ve hikayelerinde bunu kolayca görmek mümkündür.

Helimişi, şiir yazarken sahip olduğu duyguları aynı zamanda tablolarına da yansıtmıştır. Elli civarında yağlı boya tablosu vardır. Resimlerini soyut bir dünya üzerinde kurmamış, çocukluğundan itibaren bütün yaşamını; bulunduğu ortamları, köyünü, özlemlerini, acılarını, yaşadığı sürgünleri, sevdiği kadınları, Laz balıkçıları, tarladaki kadını, denizi, kısaca Laz kültürüne ilişkin herşeyi resmetmiştir. Tabloları Batum’da, Tiflis’te ve eski Yugoslavya’da sergilenmiştir. Helimişi’nin ayrıca kara kalem çalışmaları da mevcuttur. Tabloları ölümünden sonra Sarp’a götürülmüş, uzun bir süre bireysel çabalarla muhafaza edildikten sonra Batum’daki müzeye emanet edilmiştir.

Helimişi’nin şiirlerine kaynaklık eden iki önemli tema vardır. Birincisi, büyük özlem duyduğu memleketi, Lazlar ve Laz kültürü iken diğeri dünya görüşü ve uğrunda bedeller ödediği idealleridir. Soğuk Savaş dönemini yansıtan bir çok şiiri vardır Helimişi’nin. II. Dünya Savaşı, Amerika cephesi, Türkiye’deki siyasi gelişmeler şiirlerine yansıyan konular arasındadır.
Helimişi Modern Laz şiirinin yaratıcısı, öncüsü ve de en önemli temsilcisidir. Şiirlerinde Lazlık olgusu eşitlikçi toplum düşüncesiyle iç içe geçmiştir. Geleneksel halk şiiri formlarını kullanmakla birlikte yer yer bunun dışına çıkar. Toplumcu şiir anlayışı Helimişi’nin bütün şiirlerinde ön plandadır. Bir yandan Lazların yaşam kültürünü ele alırken diğer yandan sosyalizm düşüncesinden kaynaklanan kolektif anlayış kendini gösterir.
Helimişi’nin Türkçe yazdığı şiirler kadın, şarap ve aşk temalarını sürekli işlerken Lazca şiirlerinde toplumsal meseleler, dönemin politik yansımaları, Laz kültürüne ilişkin konular, Sovyetler Birliği ve sürgün belli başlı konular arasındadır.

Lenin’e ve Sovyetler Birliğine atfen yazdığı şiirlerin yanı sıra Komünist parti için bestelediği bir marşı ve anti-emperyalist şiirleri de mevcuttur. Frak giymiş Amerikalıya ve onun peşinden gidenleri aptal, akılsız yerine, koyar alaycı bir dille eleştirir. Laz insanına ve özellikle memleketi Hopa’ya duyduğu özlem yoğun olarak hissedilmektedir. Bütün eserlerinde olduğu gibi şiirlerinde de bir dava adamının yaşama karşı duruşu ve tavır alışı vardır.
Aynı zamanda bir folklor araştırmacısı olan Helimişi’nin çok sayıda Laz müziği derlemesi bulunmaktadır. Derlediği şarkılara yer yer söz yazmış, standart bir forma kavuşturmaya çalışmıştır. Derlemelerini yer ve zaman göstererek yapmış, Laz müziğinin geçmişine ilişkin çok değerli bilgilerin aktarılmasını sağlamıştır. Helimişi, derlediği şarkıların sadece melodi ve sözleri değil aynı zamanda hangi ortam ve durumda, kimler tarafından ve nasıl söylendiğine dair bilgiler de vermektedir. Laz kültürünü incelikleriyle işlediği Lazca şiirlerinden yaptığı bestelerde geleneksel Laz müziği formlarını korumakla birlikte yaşadığı coğrafyadaki müzik formlarıdan da beslendiğini görmekteyiz.

Helimişi’nin çok sayıda Türkçe şiiri ve rubaileri de bulunmaktadır. Rubailerinde kadın, şarap, aşk ve yaşam temalarını yoğunlukla işler. Bir yandan dünya nimetlerinden faydalanmak gerektiğinden bahsederken öte yandan bu dünyanın geçici olduğuna vurgu yapar. Madem herşey yok olup gidecek öyle ise dünyanın keyfini çıkarmak gerekir. “Üstadım” dediği Ömer Hayam’ı örnek aldığını söyler. Rubailerinde eşitlikçi toplum düşüncesi ve Lazlarla ilgili konulara hiç değinmemiştir. Müsikiye düşkündür ve okumaktadır da. Ancak Helimişi, hiç bir müzik enstrümanı kullanmamış, kaşıklarla şarkılarını okurken ritimler vermiştir. Bu yüzden Türkçe şiirlerinde “Sazsız Aşık” imzasını kullanmaktadır.

Helimişi Türkçe yazmış olduğu “Kore’de Bir Laz Kızı” (K'oreas A Lazi Üulani) adını taşıyan bir de romanı vardır. Makara bantlara kaydettiği bu roman tam olarak yazıya geçirilememiştir. Bununla birlikte Lazca bir çocuk hikayesi de yazmış ve bunu bir bütün olarak resmetmiştir. Yaşadığı hapislik, üç yıl süren Sibirya’ya sürgün ve özel eşyalarına el konulması bir çok çalışmasının da kaybolmasına sebep olmuştur.
Hasan Helimişi, kendi yaşam öyküsünü, bütün şiirlerini, romanını, derlediği ve bestelediği şarkılarını ölümünden kısa bir süre önce, sanki bir radyoda dinleyicileriyle paylaşır gibi makara bantlara okuyarak kayıt altına almıştır. Ortaya koyduğu edebi ve sanatsal eserlerin gelecekte Lazlar için büyük değer taşıyacağının bilincindedir. Günün birinde bütün üretimleri ortaya çıkacak ve hak ettiği değeri bulacağı inancıyla hareket etmiştir. Kimi şiirlerinde “acaba başka yazdığı bir şey var mı diye arayacaklar” şeklinde notlar düşmüştür.

Helimişi, denize ateşli bir tutku ile bağlıdır ki çok sayıda tablosuna, şiirine ve piyesine konu olmuştur. Çalışan Laz kadınları, bir çok kere inşa edip elinden alınan evleri, kısaca Laz maddi kültürüne dair çok şey Şair’in sanatçı ruhunu sürekli beslemiştir.

Büyük umutlarla gittiği Sovyetler Birliği’nde aradığını bulamamış, ummadığı bir yaşamla karşılaşmış, yaşamı hapis, sürgün, işsizlik, parasızlık, yalnızlık ve hayal kırıklıkları içinde geçmiştir. Bu da Laz diline, kültürüne ve memleketine özlemini ve düşkünlüğünü daha da arttırmış, bütün bunlar da çalışmalarına yoğun olarak etki etmiştir.

İsmail Bucaklişi

Helimişi XASANİ

Helimisi
Lazcanın Evrensel Şairi

Coxope

Coxope
Çocuklara Lazca İsim

93 Harbi

93 Harbi
Muhacir Lazlar

Arkeopolis

Arkeopolis
Lazika'nın Başşehri

Lazca Açıköğretim

Lazca Açıköğretim
Açıköğretim Başlıyor