Fri10202017

Last update06:26:30 PM GMT

Font Size

Profile

Menu Style

Cpanel

Oxorca - zordza

  • PDF

oxorcaNeden bu kelimeyle başladığımı anlatayım. Yıllar evvel rahmetli Recai Özgün’ün “Lazlar” adlı kitabını okuduğumda, beni de Lazların anaerkilliğine inandıran bir kelime tahlili aklımdadır. Ona göre oxorca kelimesi, oxori “ev” ve ca “ağaç”ın birleşmesinden oluşmuştu ve tam olarak “evin ağacı, evin direği” anlamına geliyordu. Bu romantik tahlili pek çok kişinin ağzından duydum.

Oxordza/ oxorca/ oxorza/ xordza
Neden bu kelimeyle başladığımı anlatayım. Yıllar evvel rahmetli Recai Özgün’ün “Lazlar” adlı kitabını okuduğumda, beni de Lazların anaerkilliğine inandıran bir kelime tahlili aklımdadır. Ona göre oxorca kelimesi, oxori “ev” ve ca “ağaç”ın birleşmesinden oluşmuştu ve tam olarak “evin ağacı, evin direği” anlamına geliyordu. Bu romantik tahlili pek çok kişinin ağzından duydum. Ancak, bu çok hoş, hatta oldukça feminik-sloganvâri tahlilin bir “halk etimolojisi” ya da “yakıştırma” örneği olduğunu öğrenmem uzun sürmedi.
Lazların kadına verdiği “düşünülen” değeri ifade etmesi, bu yakıştırmayı sosyolojik olarak olumlamakla beraber, dilbilimsel olarak bu tahlil tamamen hatalı.
Arnold Çikobava’yı duymuşsunuzdur. Lazca çalışmış Megrel kökenli Sovyet-Gürcü dilbilimci. Onun “Laz-Megrelce-Gürcüce Karşılaştırmalı Sözlük” adlı bir çalışması vardır. 1938’de yayımlanmış. Orada oxori kelimesini incelerken ondan türetilmiş bileşik bir kelime olarak oxorca/oxordza‘yı da ele alır.
Onun fikrince kelime Lazca oxori “ev” ve Gürcüce rdzali “gelin” kelimelerinin birleşmesinden oluşmuştur: *oxor-rdzali.
Kelimenin çoğulunu (oxordzal-epe/oxorcal-epe) bu görüşüne destek olarak gösteren Çikobava, ayrıca diyalektlere göre kelimenin dz’li ve c’li şekillerinin olmasını da kelimenin orijinalindeki dz sesine bağlar.
Çikobava ayrıca oxori ile yapılmış “akrabalık, sosyal statü” bildiren başka birleşik isimlerle tezini delillendirir:
oxraskiri “kayınço” < oxori ve skiri “oğul” = “evin oğlu”
oxrasure “görümce” < oxori ve osuri “kız evlat” = “evin kızı”
oxoçhkhura “evin idaresinden sorumlu kadın” < oxori-ş “ev-in” ve Yunanca κυρά kyrá “Hanım, hanım efendi” = “evin hanımı” gibi.
Bu arada Ardeşen’deki z’li şeklin sebebi, n sesine komşu olmayan bütün dz’lerin z’ye dönüşmesi kuralıdır. Atina’da ise kelime başındaki o sesi düşmüştür.
rdzali kelimesi Gürcüce dedik. Lazcada kullanılmıyor. Sadece bu birleşik kelimede karşımıza çıkıyor. Eskiden var mıydı da sonradan yerini nusa/nisa’ya bıraktı. Bunu bilmiyoruz.

İrfan Aleksiva

Son Güncelleme: Perşembe, 12 Nisan 2012 20:15

Helimişi XASANİ

Helimisi
Lazcanın Evrensel Şairi

Coxope

Coxope
Çocuklara Lazca İsim

93 Harbi

93 Harbi
Muhacir Lazlar

Arkeopolis

Arkeopolis
Lazika'nın Başşehri

Lazca Açıköğretim

Lazca Açıköğretim
Açıköğretim Başlıyor