Tue01162018

Last update06:26:30 PM GMT

Font Size

Profile

Menu Style

Cpanel

Ğalepes Şuri Uğun

  • PDF

Kyoyişa na işulun ngza mundes yoǩuşi naşkumes do duzişa mulun em oras ar ḉiťa meydani ren, na mulun ngza sum svaşa niǩvatun do ulun. Meydanişi ar ǩele ar ḉiťa came ren, minare var uğuťas-na ǩoçis naşaşen, oxori aşinen do ǩaṕula meçaps, ulun. Cameşi ǯoxle ar ḉiťa mektebi dgin. Dgiťu mara doloxves. Jur oda, ar teği, moḉǩaşen xutişa berepeten yopşa, oşkendas ar mcve dişkaşi soba, ar-ti na var inǩilen neǩna. Hikmetik-ti aya mektebis iǩitxups. Ağne ağne Turkuli oğarğalu, oḉaru do oǩitxu iguraps.

Moḉǩa muşi ar ḉveti ťu…Jur, sum, otxo. ǯaṕeri ǯaṕeri dirdu, çaçxalu. 

Moḉǩa otxo cuma xeťu. Xut, aşi, şkvit…Diçiles, dibades, dirdes; ar didi kyoyi diǩidu. Muǩo şilya ǯana ǯoxle na dibadu do çaçxalu ğalik kyoyişi oşkendaşen mani mani gyuluťu. Ğali mali, bere bari, oxorca ǩoçi, nca do tipi, ixi do pixi, ǩaťu do maťu, puci do muci…Mtelli ar birapaşi doloxe içalgupťes do ibirťes;
Şiiri şiiri do şiiiiiiri
Xişi do xişi
Ťiǩi ťiǩi ǩalati
Modvalu pati puti
Pucişi oğranǯǩiloni….
Aǯi toli gyotvi do usimini. Ognap-i? Var ognap-na iǩitxi…

AR (Oçinu)
Kyoyişa na işulun ngza mundes yoǩuşi naşkumes do duzişa mulun em oras ar ḉiťa meydani ren, na mulun ngza sum svaşa niǩvatun do ulun. Meydanişi ar ǩele ar ḉiťa came ren, minare var uğuťas-na ǩoçis naşaşen, oxori aşinen do ǩaṕula meçaps, ulun. Cameşi ǯoxle ar ḉiťa mektebi dgin. Dgiťu mara doloxves. Jur oda, ar teği, moḉǩaşen xutişa berepeten yopşa, oşkendas ar mcve dişkaşi soba, ar-ti na var inǩilen neǩna. Hikmetik-ti aya mektebis iǩitxups. Ağne ağne Turkuli oğarğalu, oḉaru do oǩitxu iguraps.
Ar ndğas;
Mamgurapalek: “Hikmet, oğlum, kalk, kapıyı kapat” ya uǯumes.
Hikmetik ulun neǩnaşa, neǩna-ǩala inťişen, ibaxen dagi dugi.
Mamgurapalek: “Oğlum Hikmet, ne oldu, ne yapıyorsun?” ya uǯumes.
Hikmetik; “Ortmenum, ortmenum, ǩaṕi uyuşamayi!” ya tkumes.
Berepeşi ožiʒinuten mektebi dilixven.

JUR (Hikmetişi Uǯǩaroba )
Mektebi do cameşi oşkendas dodgiti, ǩaṕula skani noğaşen kyoyişa na mulun gzaşa meçi do idi. Pempeşi Osmani do Sebaşi oxorepe miǩili. Bittum na ignapen Manelişi ğalişi xoma daha dido ognaginon. ǯoxle skanis dgin Nafiye Dadişi oxori. Nafiye na tkume ar çkineri xçini. Em orapes xçini var ťu ya, genci-ťu, mitis so-ti var acginen, eşo usta ren oğarğaluşi. Topali-ti ťas na ar ǩuçxe muşi, majvara ǩuçxe ǩala ncaxups tude muşis na yezdas ǩoçi. Çkini Hikmeti-ti koren hemuşi biḉi. Oxorişi ǩapulas çaçxalaps ğali Manelişi.
Aya Nafiye ar ndğas onťuleşen mulun. Ḉumanişen hakole içalişeps do donoḉǩinde ren-şeni ǩuçxe tiyeli tiyeli gulun. Mektebişi neǩnate na inťişeťu bere Hikmeti-ti gza muşi çumers;
- Nana, andğa akşamişa uǯǩareli dobğuri!
- Ee, bere çkimi, hade oxoris ǯǩari var gažiru, na çaçxalaps ğali-ti var gafiǩiru-i?
Em orapes, ğalişi ǯǩari eşo işveťu, mutu makine do fabriǩa do mutu var ťu, var unonťu, ar xe do jur çarbi dubağuťu.

SUM (Karmaťi )
Aǯi, Nafiye do Hikmetişi oxori-ti miǩili. Miǩili-i? Ha, ǩai! Ğalişi xomas usimini do xolo idi. Žiraginon ar mskva ḉiťa karmaťi. Tude çaçxalaps ǯǩari muşi.
Nandidi çkimi mulun, ehe, ǩaṕula muşis ar mogvali ťuraten. Dolobğaps lazuťepe, ikten kvape. Nandidi çkimi doxedun karmaťişi ǯoxle do lirs, kvaşi, ğalişi xomaten.
Seri iqven, gyari mamşkironen, uǩuvibğet sinişi ekole akole. Ǩaişi dovižğet luqu, çxomi do mḉǩiditen. Mḉǩidi ren, giçkin, nanʒaxen xe skanis, xe opağu unon ǩoçis. Xes xe gyusvi do igzalas mḉǩidişi punçxa mara vaaaaaaaaaaar! Nandidik quraps; “Mḉǩidoni xes xe var gyusvaaaat! Na ḉǩomit gyari inkari işinen!”
Çkin-ti vižiʒapt, nandidişi tolepe pçumert do nťǩobaşi dopağupt xepe çkini.

OTXO (osteru steri duyla/ duyla steri osteru- berepeşi duyla/ osteru)
Ehe, mulun, ǩalati moǩideri Lutfiye Dadi. Ǩaṕula ǩele-ti unǩaṕun jur mota muşi do bere bari; çoğro ǯaneri ren en didinari.
Lutfiye ya na tkumelan ar toli ḉağana Azlağuri, gotiyaps xomula ťani muşi bittum ǩuseri ǩuseri. Oxoris ren ar badi muşi, gulun mtelli ǩuçxe tiyeli tiyeli do odelaps Lutfiye skani.
Ar ndğas, ar mçxopaşi yazi, didi motak tku-ki;
“Nandidi, aya xalepe mtelli pinti ren, ğalişa midaviğat do berepe ǩala ǩai dopçxat”
Nandidik;
“Vuuu, bere çkimi, şurimşine, tkvan var gaçxenan-ki, eǩule ma dopçxip” ya uǯu.
“Mot va maçxenan? Hele sin ǩalatiten domitirit mtelli xalepe do žiri. Mtelli ǩulanepe uǩuvibğatşi ar çerişi dopçxapt. ”
Eşo tku do nandidi muşi-ti razi diqu. Didi motak ḉiťa-ti yezdu, bittum na isterťes ǩulanepes-ti ducoxu do igzales ğalişa. ǯoxle came do mektebişa gextes, entepe miǩiles do Nafiyeşi oxorişi ǩele guiktes. Ḉiťa karmaťi-ti miǩiles do em oras ğali-ti ǩai xeşa ižiru. Xoma muşişen dido dido mskva ťu. Ar ṕici muşis ar didi kva dgiťu. Lutfiye dadik xalepeten yopşa ǩalati kamoçodu, saṕoni do ǩromişi ťurape elanaşku do igzalu. Aǯi, berepeşi ora ťu. Moḉǩa, dolokunepe muşi kamuiǯǩes do ijdoni, şorti, atleti mu na uğuťes entepeten doskides. Oǩule-ti ar didi xali yezdes do ğalis gyonťones. Ar muntepek gyanťones, ar-ti xali gyonťones do ǩai xeşa dişoles do doşoles. Emuşi ǩule, na dimonǩanu xali-ti ǯinǯes, ǯinǯes do didi kvaşi jin numpines. Ar xes ǩromişi ťura, ar xes saṕoni, ar çerişi xali diqu pambuği. İya gelibas ya do kvaşi jin naşkves do ğalis inçvires. Çxomi steri ar ǯǩarişi jin, ar-ti tude guluťes. Aşo osteruten mtelli xalepe pukiri gaxades.
Ora ťu, yazis aşo didi xalepe içxeťu do inçvireťu hem ğalis….Ora moxtu, xinci muşi fuzuli gedgiťu…Xolo yazis…Mu iqu? Na gextu ǯǩari var işaxtu-i nʒaşa? Var iqu-i mpula? Var mḉimu-i? So idu? Muşeni ǯiṕili ťu?

XUT (İsmaili Ťiba)
Ğalik gyulun….Mzoğaşa….Ǩirǩoleri, ǩirǩoleri. Ora mulun çaçxalaps, ora mulun dodgitun, ťiba yopşaps do berepes hek onçviru oguraps. Manelişi berepe onçviru İsmailişi ťibas igures. Mzoğa mendra va rťu mara ťiba ǩuçxeşi tude ťu. Mzoğa didi ťu, mzoğaşa idaşakis onçviru ǩai xeşa iguraginťu. Ğalepeşi ťibape mzoğas onçviruşa oxaziruşi xavuzepe ťu. Ğalis onçviru iguru ǩolayi ťu, muşeni-ki var dgiťu, gyuluťu. Doloxe muşi na ren ǩoçi-ti muşi ǩala uluťu, var gyanťoneťu.
Ar didi kva dgiťu ğali picis. Berepek jin muşi na xali doçxes didi kva var ťu aya, daha didi-ťu. Eǩo didi ťu ki 15-20 ǩoçi gulinsvareli inťreťu. Qini ǯǩarişi doloxe na diuçanan do tirtinan berepek mtelli emuşi jin gulinsvareťes, mjoraşi tude viťibinat ya do. Hem didi kvaşi tude ar derini ťiba korťu. Berepek ar ḉiťa jileşen çaçxaleri na gyulun ǯǩariten gyuluťes do ťibaşa gyanťoneťes. Aǯi akuaparki do mutxanepes na žiropt ondepe hem berepek berobaşen kuçkiťes.
Hem derini ťibaşi tude ar ḉiťa ťiba ťu, hek-ti ḉiťa berepek isterťes.
Not:
Ǩoçişi noxvenu mtelli ondepe tabiatişen oǯǩomiluten diǩidu. Mu na žiropt ham kiyanas, ǩoçişi noxveneri, ar nisimadit, oǩule iǯǩedit ekole akole; emuşi natureli mu ren, so ren ya do.

AŞİ (Bere vorťit…Mpula na malapeťu mjoras….Em oras…)
Çkin…Mzoğauçaşi berepe…Vinçvirťit, vinçvirťit ğalis, çarbi çkini diqveťu uça kalamani. Gulavinsvareťit kvaşi jin, viťibinat ya do, em oras ar mpula muluťu, şinaxupťu mjora, çkin-ti mjoras vubirťit;
“ Mjora! Papa dogikiru, ǩaťuk kogiḉǩomu!”
Dovirdit….
Mpulape-ti dirdu skidala çkinis… Mara çkin xolo mjoras dovocoxit;
“ Mjora! Papa dogikiru, ǩaťuk kogiḉǩomu!”
Mpulape gulun ğalepe çkinişi jin,
Uça uça. Peri do şuri muşi Mzoğauçaşen na var mulun mpulape.
Mara çkin, Mzoğauça do ğalişi berepe ṕoťe var pstibut
Var pstibaminonan. Ṕoťe žirit-i na varğalaps ǩoçi Mzoğauças;
“MJORA! PAPA DOGİKİRU, ǨAŤUK KOGİḈǨOMU!”
Kamuşaxti mpulapeşi ǩaṕulaşen do hem ǩaťuşen papa skani kamuşletini.

Skani-ǩala voret…

 

Not: Bu yazının Lazcası için "Dereler Canlıdır" başlıklı makaleye bakınız.

 

Vildan MANELİŞİ

Son Güncelleme: Pazar, 08 Nisan 2012 07:11

Helimişi XASANİ

Helimisi
Lazcanın Evrensel Şairi

Coxope

Coxope
Çocuklara Lazca İsim

93 Harbi

93 Harbi
Muhacir Lazlar

Arkeopolis

Arkeopolis
Lazika'nın Başşehri

Lazca Açıköğretim

Lazca Açıköğretim
Açıköğretim Başlıyor